Wat zijn de gevaren / risico’s van duiken?

Scuba duiken is een avontuurlijke sport. Daarom zijn er risico's voor de gezondheid. Iedereen zal een zeker risico moeten accepteren of men nu gezond is of niet. De sportarts, met duikmedische kennis, zal de duiker helpen om de bestaande risico vast te leggen, en besluiten of het risico acceptabel is. Als het risico acceptabel is dan zal de sportarts adviseren hoe het risico zo klein mogelijk kan worden gehouden.

Het accepteren van een risico hangt af van:

1. het risico zelf :
a. de kans op risico
b. de ernst van het risico
c. de frequentie van optreden

2. het bewust zijn van het risico, hetgeen afhangt van:
a. het kennis niveau van de duiker (zowel duikmedische kennis als kennis van het duiken zelf)
b. het kennisniveau van de dokter (zowel van het duiken, als soms ook duikmedisch)

3. hoeveel risico acceptabel is:
a. voor de duiker
b. voor de dokter
c. voor de duikinstructeur of duikschool

Voor de duiker die meer wil weten van de risico's volgt hieronder een uitleg met voorbeelden. Enige medische terminologie is hierbij niet te vermijden.

1. HET RISICO ZELF

a. De kans op risico.

Er is weinig onderzoek gedaan naar het risico van duiken bij bepaalde aandoeningen. Een risico kan geclassificeerd worden als

Mogelijk: In theorie is er een kans dat de medische toestand een belangrijk probleem voor de gezondheid of zelfs het leven kan vormen tijdens duiken, maar er is weinig wetenschappelijk bewijs, noch individuele casuïstiek om dit te ondersteunen.
Bijvoorbeeld: Na een radiale keratotomie (insnijdingen van het hoornvlies om het gezichtsvermogen te optimaliseren, zodat men zonder bril kan zien), is er een "mogelijke" (theoretische) kans op ruptuur van de oogbol door een masker squeeze, maar er is nog nooit zo'n geval beschreven.

Aannemelijk: Er is sterk bewijs, theoretisch of casuïstisch, dat deze medische toestand een risico is voor de gezondheid.
Bijvoorbeeld: Als een duiker verklevingen heeft van de longbladen dan het aannemelijk dat er een verhoogd risico is op cerebrale arteriële gasembolie. Er zijn enkele gevallen beschreven, maar betrouwbaar wetenschappelijk bewijs ontbreekt (nog).

Bewezen: Er is goed wetenschappelijk onderzoek of overtuigende casuïstiek om te bewijzen dat de medische toestand een risico is voor de gezondheid.
Bijvoorbeeld: Er is wetenschappelijk "bewijs" dat middenoor barotrauma's vaker optreden als een duiker een infectie heeft van de bovenste luchtwegen.

b. De ernst van het risico.

Als men het risico als zodanig accepteert, dan dient de ernst te worden bepaald:

Gering: Het risico brengt slechts licht ongemak of een gering letsel met zich mee, dat ook nog snel geneest en nooit blijvende schade doet.
Bijvoorbeeld: duiken met een lichte verkoudheid kan een "gering" middenoorbarotrauma veroorzaken, dat pijn doet en het gehoor een paar weken vermindert, maar gewoonlijk is het herstel compleet.

Gemiddeld: Het risico kan leiden tot een mogelijk blijvend letsel.
Bijvoorbeeld: duiken tijdens een flinke verkoudheid kan een binnenoorbarotrauma veroorzaken met een ruptuur van het ronde venster, hetgeen een blijvend gehoorverlies kan geven.

Groot: Het risico kan leiden tot een groot letsel met grote gevolgen of zelfs levensbedreigend zijn.
Bijvoorbeeld: Als mens een spontane pneumothorax in het verleden heeft gehad, dan kan men tijdens duiken een forse pneumothorax oplopen, waaraan men gemakkelijk kan overlijden.

c. De frequentie van optreden.

Is het risico echt (wetenschappelijk) aangetoond en wat is de kans dat het risico zal optreden.

Gewoonlijk: er is een grote kans dat het risico optreedt, als men dit risico neemt.
Klein: er is een kleine kans dat het risico optreedt, als men dit risico neemt.
Zeldzaam: het risico treedt maar zelden op, als men dit risico neemt

Met behulp van het bovenstaande kan men het risico beschrijven in
a. De kans op risico: Mogelijk/aannemelijk/bewezen
b. De frequentie van risico: Gewoonlijk/Klein/Zeldzaam
c. De ernst: Gering/gemiddeld/groot

Voorbeelden:
Als een duiker steeds terugkerende oorontstekingen heeft gehad, en er is een sterke verlittekend en star trommelvlies, dan kan het risico op perforatie van het trommelvlies beschreven worden als aannemelijk, gewoonlijk en gemiddeld. (a,b,c)
Als een duiker een lichte angina pectoris heeft, dan kan men het risico op angineuze klachten met problemen onder water beschrijven als bewezen, gewoonlijk en groot. (a,b,c)
Als een duiker een traumatische pneumothorax heeft doorgemaakt door een fractuur van een rib, dan kan de kans op herhaling van de pneumothorax beschreven worden als mogelijk, zeldzaam, groot. (a,b,c)

2. HET BEWUST ZIJN VAN HET RISICO

a. Wat betreft de duiker zelf.
Een beginnend duiker heeft mogelijk absoluut geen benul van de gevaren van de wereld onder water en van de gevolgen van verhoogde druk op het lichaam. Vaak kunnen ze maar nauwelijks geloven dat er mogelijk risico's bestaan.

b. Wat betreft de kennis van de keurend arts
De dokter kan ook veel te weinig of geen kennis hebben van de wereld onder water, tenzij de arts opgeleid is in duikgeneeskunde. De gevolgen van verhoogde druk op het lichaam heeft gevolgen voor de fysieke toestand en geeft fysiologische veranderingen. Het is daarom essentieel dat de keurend arts is ingevoerd in de duikgeneeskunde.
Bijvoorbeeld: een arts keurde een duiker die inspanningsastma heeft. Hij keurde de duiker goed, maar adviseerde niet dieper dan 10 meter te duiken.

3. HOEVEEL RISICO IS ACCEPTABEL?

a. Voor de duiker.
Voor de individuele duiker is het risico variabel.
Een 18-jarige "stoere bink" zal vaak elk risico accepteren, omdat hij denkt dat hem niets kan gebeuren.
Een 35-jarige alleenstaande moeder met drie kleine kinderen zal in het algemeen geen enkele activiteit ondernemen met zelfs maar gering risico, om het even hoe zeldzaam.
Een 65-jarige weduwnaar, die op wereldreis is als backpacker, zal meer risico willen accepteren dan een pas gepensioneerd iemand die nog gehuwd is.

b. Voor de arts.
Ook keurende artsen zijn vaak verschillend in het nemen van risico's.
Sommige dokters zijn tamelijk paternalistisch en vinden dat beginnende duikers totaal incapabel zijn om risico's te begrijpen en daarom moeten zij die ook maar niet nemen.
Andere artsen zijn zogenaamd modern en zien weinig duikproblemen, en zij moedigen duikers aan om tegennatuurlijk risico te nemen.
Onervaren artsen in de duikgeneeskunde zijn vaak bang voor de juridische gevolgen en zijn ook vaak erg conservatief
Van belang is dat de arts van de duiker een "informed consent" krijgt voor de risico's die genomen worden.

c. Voor de duikinstructeur en duikschool.
Een duiker kan zich melden voor een duikcursus met een medisch certificaat "geschikt om te duiken", maar de instructeur is het er niet mee eens. Als een duiker het vragenformulier invult, kan een medisch probleem aan het licht komen, waarvan de duikinstructeur weet dat het een groot risico vormt. De duikinstructeur is niet alleen verantwoordelijk voor de duiker, maar ook voor de andere cursisten en moet daarom beslissen of hij een nader medisch onderzoek verlangt.