Een tonnen wegend stalen schip dobbert rustig voorbij aan de horizon, maar de stalen spijker die je tijdens   het klussen in de regenton laat vallen, zinkt als een baksteen. Dit is mogelijk omdat het drijfvermogen van een voorwerp niet alleen maar afhankelijk is van het gewicht.

De hoeveelheid staal van het schip in de vorm van een spijker, zou namelijk ook meteen kopje onder gaan. Het schip blijft echter drijven omdat de romp van het schip zo gevormd is dat het een grote hoeveelheid water kan verplaatsen. Het volume, of eigenlijk dus de hoeveelheid water die een voorwerp kan verplaatsen, speelt ook een belangrijke rol bij het kunnen blijven drijven.   

Een ondergedompeld voorwerp, ondervindt een opwaartse kracht die gelijk is aan het gewicht van de hoeveelheid vloeistof die het verplaatst. Vergelijk het met het gewicht van het water dat over de rand stroomt als je een ei in een vol glas water doet. Als het gewicht van de hoeveelheid water die verplaatst wordt, groter is dan het gewicht van het ei, dan spreek je over een positief drijfvermogen. De kracht omhoog is dan dus groter dan de kracht die het ei naar beneden uitoefent, het ei blijft drijven.

Logischerwijs zal de spijker waarvan het gewicht van de hoeveelheid water die verplaatst wordt kleiner is dan het eigen gewicht een negatief drijfvermogen hebben en dus zinken. Als de waterverplaatsing gelijk is aan het gewicht, blijft het voorwerp op dezelfde plek, het zal niet drijven of zinken en heeft een neutraal drijfvermogen.

Als duiker kan je met behulp van de loodblokken en het trimvest controle krijgen over je drijfvermogen en dus over je positie in het water. Aan de oppervlakte kan je zorgen voor een positief drijfvermogen zodat je veel energie kunt sparen en kunt uitrusten.

Onder water kun je meestal een neutraal drijfvermogen handhaven. Tijdens het duiken kan je door middel van in- en uitademen je longvolume aanpassen, wat zorgt voor meer of minder drijfvermogen (fijnafstelling). Hou er rekening mee dat je drijfvermogen in zout water groter is dan in zoet water.